Τα ελεύθερα σώματα είναι μικρά κομμάτια χόνδρου ή οστού που έχουν αποκολληθεί και κινούνται ελεύθερα μέσα στην άρθρωση του αγκώνα. Μπορεί να μην προκαλούν κανένα πρόβλημα. Συχνά όμως «σφηνώνουν» ανάμεσα στις αρθρικές επιφάνειες και προκαλούν πόνο, κλείδωμα και περιορισμό της κίνησης. Όταν ενοχλούν, αφαιρούνται με αρθροσκόπηση, μια ελάχιστα επεμβατική τεχνική.
Ο αγκώνας δέχεται μεγάλα φορτία στον αθλητισμό, στη βαριά χειρωνακτική εργασία και σε επαναλαμβανόμενες κινήσεις πάνω από το κεφάλι. Με τον καιρό ή μετά από έναν τραυματισμό, μικρά τμήματα χόνδρου ή οστού μπορεί να αποκολληθούν από τις αρθρικές επιφάνειες. Αυτά τα θραύσματα ονομάζονται ελεύθερα σώματα (εικ. 1). Το μέγεθός τους ποικίλλει από λίγα χιλιοστά έως περισσότερο από ένα εκατοστό, και ο αριθμός τους από ένα έως πολλά.
Οστεοαρθρίτιδα του αγκώνα:
Η φθορά του χόνδρου και τα οστεόφυτα (οστικές «άκανθες») μπορεί να σπάσουν και να ελευθερωθούν μέσα στην άρθρωση. Είναι η συχνότερη αιτία σε ενήλικες και σε άτομα με βαριά χειρωνακτική εργασία.
Διαχωριστική οστεοχονδρίτιδα:
Ένα τμήμα χόνδρου και οστού αποκολλάται από την επιφάνεια της άρθρωσης. Αφορά κυρίως νέους αθλητές, όπως αθλητές ρίψεων, γυμναστικής και βόλεϊ.
Τραυματισμός:
Ένα κάταγμα ή εξάρθρημα του αγκώνα μπορεί να αφήσει μικρά θραύσματα μέσα στην άρθρωση.
Επαναλαμβανόμενη καταπόνηση:
Σε αθλητές ρίψεων και στην άρση βαρών, η συνεχής πίεση στο πίσω μέρος του αγκώνα μπορεί να προκαλέσει οστεόφυτα και ελεύθερα σώματα.
Αρθρική χονδρωμάτωση:
Σπάνια πάθηση του αρθρικού υμένα, όπου σχηματίζονται πολλά μικρά χόνδρινα σωμάτια μέσα στην άρθρωση.
Κλείδωμα του αγκώνα:
Ο αγκώνας «κολλάει» ξαφνικά σε μια θέση και ξεκλειδώνει με ένα χαρακτηριστικό κλικ, συχνά επώδυνο.
Πόνος:
Κυρίως στις ακραίες θέσεις της κίνησης ή κατά τη διάρκεια της άθλησης.
Αδυναμία πλήρους τεντώματος ή λυγίσματος:
Του αγκώνα.
Αίσθηση ότι «κάτι κινείται»:
Μέσα στην άρθρωση.
Πρήξιμο ή τρίξιμο:
Στην κίνηση.
Όταν τα συμπτώματα συνοδεύονται από πρωινή δυσκαμψία και πόνο, συχνά συνυπάρχει οστεοαρθρίτιδα του αγκώνα.
Η διάγνωση ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ανάλογα με την περίπτωση, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει:
Ακτινογραφίες:
Δείχνουν τα ελεύθερα σώματα που περιέχουν οστό, καθώς και τα οστεόφυτα της αρθρίτιδας.
Αξονική τομογραφία:
Δίνει την ακριβή θέση, τον αριθμό και το μέγεθος των σωμάτων. Είναι πολύτιμη για τον σχεδιασμό της επέμβασης.
Μαγνητική τομογραφία:
Χρήσιμη όταν τα σώματα είναι μόνο χόνδρινα και δεν φαίνονται στην ακτινογραφία, και για την εκτίμηση του χόνδρου.
Συντηρητική αντιμετώπιση
Όταν τα ελεύθερα σώματα δεν προκαλούν μηχανικά συμπτώματα και ο πόνος είναι ήπιος, η αντιμετώπιση μπορεί να είναι συντηρητική: τροποποίηση των δραστηριοτήτων, αναλγητικά και φυσικοθεραπεία. Τα ελεύθερα σώματα όμως δεν διαλύονται μόνα τους.
Αρθροσκοπική αφαίρεση
Όταν ο αγκώνας κλειδώνει, πονά ή χάνει κίνηση, η αρθροσκοπική αφαίρεση των ελεύθερων σωμάτων είναι σήμερα η θεραπεία εκλογής. Μέσα από δύο έως τέσσερις μικρές τομές λίγων χιλιοστών, ο Δρ. Βενουζίου εισάγει μια μικροκάμερα και ειδικά εργαλεία, εντοπίζει τα σώματα και τα αφαιρεί. Στην ίδια επέμβαση αντιμετωπίζεται και η αιτία, όταν είναι δυνατό: αφαιρούνται τα οστεόφυτα, καθαρίζεται ο κατεστραμμένος χόνδρος ή αντιμετωπίζεται η βλάβη της οστεοχονδρίτιδας. Η επέμβαση γίνεται συνήθως χωρίς διανυκτέρευση.
Η κινητοποίηση του αγκώνα ξεκινά από τις πρώτες ημέρες, ώστε να αποφευχθεί η δυσκαμψία. Τα ράμματα αφαιρούνται σε περίπου 10 έως 14 ημέρες. Οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν σε ελαφριές καθημερινές δραστηριότητες μέσα σε 1 έως 2 εβδομάδες. Η επιστροφή στον αθλητισμό και στη βαριά εργασία γίνεται σταδιακά, συνήθως σε 6 έως 12 εβδομάδες, ανάλογα με την αιτία και τις απαιτήσεις του ασθενούς.
Μπορούν τα ελεύθερα σώματα να διαλυθούν ή να φύγουν μόνα τους;
Όχι. Παραμένουν μέσα στην άρθρωση και συχνά μεγαλώνουν με τον χρόνο. Αν δεν προκαλούν συμπτώματα, μπορεί απλώς να παρακολουθούνται.
Τι γίνεται αν δεν τα αφαιρέσω;
Αν ο αγκώνας κλειδώνει συχνά, τα σώματα μπορεί να προκαλέσουν σταδιακή φθορά του χόνδρου και επιδείνωση της αρθρίτιδας. Γι’ αυτό, όταν υπάρχουν μηχανικά συμπτώματα, προτείνεται η αφαίρεσή τους.
Τι αναισθησία χρειάζεται για την αρθροσκόπηση αγκώνα;
Η επέμβαση γίνεται συνήθως με γενική αναισθησία ή με περιοχική αναισθησία (μπλοκ του βραχιονίου πλέγματος), που «μουδιάζει» όλο το χέρι. Συχνά οι δύο συνδυάζονται για καλύτερο έλεγχο του πόνου μετά την επέμβαση. Ο ασθενής φεύγει συνήθως την ίδια ημέρα.
Μπορεί να ξαναδημιουργηθούν ελεύθερα σώματα;
Αυτό εξαρτάται από την αιτία. Όταν υπάρχει αρθρίτιδα, μπορεί με τα χρόνια να σχηματιστούν νέα σώματα. Γι’ αυτό, κατά την αρθροσκόπηση, αντιμετωπίζεται όσο είναι δυνατό και η αιτία που τα προκάλεσε.
Πότε μπορώ να επιστρέψω στο γυμναστήριο;
Ασκήσεις χωρίς βάρος στον αγκώνα ξεκινούν νωρίς, με την καθοδήγηση φυσικοθεραπευτή. Η άρση βαρών και τα αθλήματα ρίψεων επιτρέπονται σταδιακά, συνήθως μετά από 6 έως 12 εβδομάδες.